Leyte Körfezi Muharebesi

İçindekiler (17)

• Leyte Körfezi Muharebesi Neden Çıktı ve Hangi Stratejik Amacı Taşıyordu?
• Leyte Körfezi Muharebesi'ni Oluşturan Dört Büyük Çatışma Hangileridir?
  • 1. Sibuyan Denizi Muharebesi (24 Ekim 1944)
  • 2. Surigao Boğazı Muharebesi (25 Ekim 1944)
  • 3. Samar Açıklarındaki Efsanevi Direniş (25 Ekim 1944)
  • 4. Engaño Burnu Muharebesi (25 Ekim 1944)
• Muharebede Tarafların Uğradığı Askeri ve Donanma Kayıpları Nelerdir?
• Organize Kamikaze Saldırılarının Doğuşu ve Deniz Harp Tarihindeki Yeri
• Leyte Körfezi Muharebesi'nin İkinci Dünya Savaşı'na Stratejik Etkileri Nelerdir?
• Sonuç: Leyte Körfezi Muharebesi'nin Askeri Tarihteki Mirası
• Sık Sorulan Sorular
  • Leyte Körfezi Muharebesi tarihin en büyük deniz savaşı mıdır?
  • Kamikaze saldırıları ilk kez nerede ve hangi gemiye karşı yapıldı?
  • Dünyanın en büyük zırhlısı Musashi bu savaşta nasıl batırıldı?
  • Muharebenin ardından Japon Donanması'na ne oldu?
• Kaynaklar
• İleri Okuma

Leyte Körfezi Muharebesi, 23-26 Ekim 1944 tarihleri arasında Filipinler açıklarında gerçekleşen ve yaklaşık 200.000 deniz personelinin çarpıştığı tarihin en büyük deniz savaşıdır. İkinci Dünya Savaşı'nın Pasifik Cephesi'nde Amerikan ve Avustralya müşterek kuvvetleri ile Japon İmparatorluk Donanması'nı karşı karşıya getiren bu harekât, zırhlıların birbirleriyle doğrudan düello ettiği son deniz muharebesi olma unvanını taşır. Eğer Japon İmparatorluğu'nun denizlerdeki hâkimiyetinin nasıl tamamen kırıldığını ve müttefiklerin Asya-Pasifik zaferine giden yolunun nasıl açıldığını merak ediyorsanız, Leyte Körfezi Muharebesi'nin taktiksel aşamalarını ve stratejik sonuçlarını ayrıntılarıyla inceleyebilirsiniz.

Leyte Körfezi Muharebesi Neden Çıktı ve Hangi Stratejik Amacı Taşıyordu?

Leyte Körfezi Muharebesi, Müttefik kuvvetlerin General Douglas MacArthur komutasında Filipinler'i Japon işgalinden kurtarmak amacıyla başlattığı çıkarma harekâtını engellemek ve Japon anavatanının Güneydoğu Asya'daki hayati petrol kaynaklarıyla olan bağını korumak amacıyla gerçekleşmiştir. Japonya; Endonezya (Hollanda Doğu Hint Adaları), Malezya ve çevre bölgelerdeki petrol sahalarına, kauçuk plantasyonlarına ve sanayi hammaddelerine bağımlı durumdaydı. Filipinler'in Müttefik kontrolüne geçmesi, Japon anavatanı ile güneydeki ikmal hatları arasına aşılmaz bir duvar örmek ve Japon sanayisi ile donanmasını yakıtsız bırakarak felç etmek anlamına geliyordu.

Japon İmparatorluk Genel Karargâhı, bu ölümcül tehdidi bertaraf edebilmek için "Şo-Go 1" (Zafer Operasyonu 1) adı verilen son derece cüretkâr ve riskli bir savunma planını devreye soktu. Plana göre, elinde neredeyse hiç tecrübeli pilot ve uçak kalmamış olan Koramiral Jisaburo Ozawa komutasındaki Kuzey Gücü (uçak gemileri filosu), kendisini yem olarak feda edecekti. Bu yemin temel gayesi; Müttefik çıkarma kuvvetlerini koruyan güçlü Amerikan 3. Filosu'nu (Amiral William Halsey) kuzeye çekerek çıkarma sahasından uzaklaştırmaktı.

Kuzeydeki uçak gemileri Amerikan donanmasını peşine takarken, Koramiral Takeo Kurita komutasındaki dev zırhlılardan oluşan Merkez Gücü ile Koramiral Shoji Nishimura komutasındaki Güney Gücü, Filipin adalarının dar boğazlarından süzülerek Leyte Körfezi'ne girecekti. Buradaki savunmasız Amerikan çıkarma gemilerini, nakliye filolarını ve asker dolu sahil başlarını top ateşine tutarak imha edeceklerdi. Ancak bu plan, Müttefiklerin sahip olduğu muazzam radar üstünlüğü, hava hâkimiyeti ve denizaltı erken uyarı ağı karşısında ölümcül taktiksel zaaflar barındırıyordu.

Yukarıdaki tarihi fotoğrafta, ABD Donanması'na ait hafif uçak gemisi USS Princeton (CVL-23), 24 Ekim 1944'te Filipinler açıklarında görev yaparken tek bir Japon bombasının isabet etmesi sonucu alevler içinde yanarken görülmektedir. USS South Dakota (BB-57) zırhlısından saat 10.01 sularında kaydedilen bu görüntü, geminin hangar güvertesinde cephanelerin infilak etmesiyle oluşan devasa duman sütununu belgelemektedir.

Leyte Körfezi Muharebesi'ni Oluşturan Dört Büyük Çatışma Hangileridir?

Leyte Körfezi Muharebesi; tek bir mevkide cereyan eden doğrusal bir çatışma değil, yüz binlerce kilometrekarelik bir deniz sahasına yayılan Sibuyan Denizi, Surigao Boğazı, Samar ve Engaño Burnu olmak üzere dört büyük bağımsız deniz muharebesinden oluşan devasa bir harekâttır. Bu dört aşamalı mücadele, hem deniz havacılığının ulaştığı yıkıcı gücü hem de geleneksel zırhlı taktiklerinin son uygulamasını bünyesinde toplamıştır.

1. Sibuyan Denizi Muharebesi (24 Ekim 1944)

Koramiral Kurita'nın dev zırhlılardan oluşan Merkez Gücü, San Bernardino Boğazı'na doğru ilerlerken Amerikan denizaltıları USS Darter ve USS Dace tarafından tespit edildi. Denizaltıların torpido saldırısında ağır kruvazör Atago batırıldı, Maya yok edildi ve Takao ağır hasar aldı. Ardından Amerikan 3. Filosu'na bağlı uçak gemilerinden kalkan yüzlerce bombardıman ve torpido uçağı, Japon filosuna cehennemi yaşattı. Japon donanmasının gururu olan, dünyanın en büyük zırhlısı Musashi, 19 torpido ve 17 bomba isabeti aldıktan sonra alabora olarak sulara gömüldü. Bu çatışmada Amerikan hafif uçak gemisi USS Princeton da tek bir Japon kara bombardıman uçağının bıraktığı bombayla vurularak ağır yangınlar neticesinde kaybedildi.

2. Surigao Boğazı Muharebesi (25 Ekim 1944)

Tarihteki son zırhlılar arası gece düellosu olan Surigao Boğazı Muharebesi, Müttefiklerin kusursuz bir pusu taktiğiyle zafere ulaştığı evredir. Koramiral Nishimura'nın Güney Gücü dar boğazdan geçerken, önce Amerikan PT hücumbotlarının ve muhriplerinin ölümcül torpido saldırılarına hedef oldu; Japon zırhlısı Fusō burada ikiye bölünerek battı. Ardından Boğaz'ın çıkışını tutan Tuğamiral Jesse Oldendorf komutasındaki altı Amerikan zırhlısı, deniz harp tarihinin en klasik manevrası olan "T'yi kapama" (Crossing the T) pozisyonunu aldı. Radar güdümlü ağır toplarla ateş altına alınan Yamashiro zırhlısı batırıldı ve Japon filosu neredeyse tamamen yok edildi.

3. Samar Açıklarındaki Efsanevi Direniş (25 Ekim 1944)

Amerikan donanmasının en kritik sınavını verdiği Samar Muharebesi, Amiral Halsey'in kuzeye yönelmesiyle korumasız kalan çıkarma filosunun Kurita'nın devasa zırhlılarıyla burun buruna gelmesiyle başladı. Aralarında Yamato zırhlısının da bulunduğu dev filonun karşısında yalnızca Tuğamiral Clifton Sprague komutasındaki "Taffy 3" kod adlı küçük bir eskort filo bulunuyordu. Zırhsız küçük refakat uçak gemileri (CVE), muhripler ve muhrip eskortları; devasa 46 cm'lik Japon toplarına karşı inanılmaz bir kahramanlıkla doğrudan torpido taarruzuna kalktı. USS Johnston, USS Hoel ve küçük destroyer eskortu USS Samuel B. Roberts gemileri feda edilirken, sergilenen bu olağanüstü direniş Kurita'nın Amerikan ana filosuyla karşılaştığını sanarak geri çekilmesine ve çıkarma filosunun mutlak bir katliamdan kurtulmasına yol açtı.

4. Engaño Burnu Muharebesi (25 Ekim 1944)

Makamın zirvesindeki inici havanın durulması gibi, savaşın son büyük perdesi de kuzeyde kapandı. Amiral Halsey'in dev uçak gemisi filosu, Ozawa'nın yem filosunu Luzon açıklarında yakaladı. Japon uçak gemilerinin neredeyse hiç hava savunma koruması bulunmuyordu. Amerikan hava dalgaları, Pearl Harbor baskınına katılan altı uçak gemisinden hayatta kalan sonuncusu olan efsanevi Zuikaku'yu, hafif uçak gemileri Zuihō, Chiyoda ve Chitose ile birlikte batırdı. Japonya'nın yem taktiği stratejik olarak işe yaramış ancak merkez filonun kararsızlığı nedeniyle bu büyük fedakârlık boşa gitmiştir.

Amerikan Donanması Başkomutanı Amiral Chester Nimitz, kriz anında Amiral Halsey'in çıkarma sahasını savunmasız bırakarak kuzeye yönelmesi üzerine tüm donanma tarihine geçen şu meşhur telsiz mesajını çekmiştir:

"Görev Kuvveti 34 nerede? Tekrar ediyorum; Görev Kuvveti 34 nerede? Bütün dünya merak ediyor."

Muharebede Tarafların Uğradığı Askeri ve Donanma Kayıpları Nelerdir?

Leyte Körfezi Muharebesi'nde tarafların verdiği kayıplar, deniz harpleri tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir tonaj yıkımını temsil eder; zira Japon İmparatorluk Donanması toplam tonajının yaklaşık üçte birini sadece dört gün içinde kaybetmiştir. Muharebenin ölçeği ve çatışma alanlarının genişliği nedeniyle kayıpların envanterini çıkarmak uzun süre almıştır. Ancak tarihçi Samuel Eliot Morison'ın kapsamlı saha kayıtlarına göre Müttefikler 12 gemi kaybederken, Japon donanması 28 büyük savaş gemisini sulara gömerek bir daha toparlanamayacağı ölümcül bir darbe almıştır.

Aşağıdaki karşılaştırma tablosu, her iki tarafın Leyte Körfezi Muharebesi sırasında yitirdiği temel gemi türlerini ve personellerini özetlemektedir:

Gemi ve Kayıp Türü	Müttefik Güçler (ABD & Avustralya)	Japon İmparatorluk Donanması	Muharebenin Stratejik Bilançosu
Filo Uçak Gemisi	0	1 (Zuikaku)	Japonya'nın Pearl Harbor gazisi son büyük filo taşıyıcısı yok edildi.
Hafif / Eskort Uçak Gemisi	3 (USS Princeton, USS Gambier Bay, USS St. Lo)	3 (Zuihō, Chiyoda, Chitose)	USS St. Lo, organize kamikaze saldırısıyla batırılan ilk gemi oldu.
Muharebe Zırhlısı	0	3 (Musashi, Yamashiro, Fusō)	Dev Musashi batırıldı; tarihteki son zırhlı düelloları tamamlandı.
Ağır ve Hafif Kruvazör	0	10 (6 Ağır, 4 Hafif Kruvazör)	Atago, Maya, Suzuya, Mogami, Noshiro gibi ana unsurlar batırıldı.
Muhrip / Destroyer	4 (USS Hoel, Johnston, Roberts, Eversole)	11 Destroyer	Küçük Amerikan muhripleri Samar'da zırhlılara karşı tarihe geçen bir direniş gösterdi.
Personel / Can Kaybı	1.600+ Şehit / Kayıp, 1.000+ Yaralı	12.500+ Ölü / Kayıp Denizci	Japon komuta kademesi ve yetişmiş denizci personeli bütünüyle tasfiye oldu.

Müttefik kayıpları tüm cephelere eşit dağılmamıştır. Surigao Boğazı ve Engaño Burnu çatışmalarında Müttefikler neredeyse hiç zayiat vermezken, Sibuyan Denizi'nde USS Princeton'ın infilak etmesi 108 denizcinin hayatına mal olmuştur. En ağır bedel ise Samar açıklarında ödenmiş; burada 1.161 Amerikalı denizci ölmüş veya kaybolmuş, 913 kişi ise yaralanmıştır. Japon cephesinde ise batırılan 28 gemiyle birlikte binlerce deneyimli subay, topçu ve teknisyen okyanusa gömülmüştür.

Organize Kamikaze Saldırılarının Doğuşu ve Deniz Harp Tarihindeki Yeri

Organize kamikaze (İlahi Rüzgâr) intihar saldırıları, ilk kez 25 Ekim 1944 sabahı Leyte Körfezi Muharebesi sırasında resmi bir askeri taktik olarak uygulanmış ve konvansiyonel hava-deniz doktrinini kökten değiştirmiştir. Japon donanmasının tecrübeli pilot açığı, uçak üretimindeki aksaklıklar ve Müttefiklerin aşılmaz uçaksavar savunması karşısında çaresiz kalan Koramiral Takijiro Ohnishi, 250 kilogramlık bombalarla donatılmış Zero avcı uçaklarını doğrudan Amerikan gemilerine çarptırma emrini vermiştir.

Bu intihar taktiğinin ilk kurbanı, Samar açıklarında görev yapan Amerikan eskort uçak gemisi USS St. Lo (CVE-63) olmuştur. Teğmen Yukio Seki komutasındaki kamikaze birliğinden bir uçak, uçuş güvertesini delerek içeri girmiş, hangardaki bomba ve torpidoları ateşleyerek gemiyi dakikalar içinde batırmıştır. Bu saldırı, modern harp tarihinde intihar uçaklarıyla batırılan ilk büyük savaş gemisi kaydı olarak kayıtlara geçmiştir.

Kamikaze saldırılarının ortaya çıkışı donanma savunmasında derin psikolojik ve taktiksel dönüşümlere yol açmıştır:

• Psikolojik Şok Dalgası: Hayatını kurtarmaya çalışmayan, aksine uçağını bilerek hedefe çakan bir düşmanla karşılaşmak, Müttefik denizcilerinde derin bir dehşet ve zihinsel travma yaratmıştır.
• Radar Erken Uyarı ve Avcı Kalkanı İhtiyacı: Gemi toplarının menziline girmeden intihar dalışına geçen uçakları durdurabilmek için filoların dış çeperlerine radar donanımlı nöbetçi muhripler yerleştirilmiştir.
• Yakın Hava Savunma Toplarının Artırılması: Uçağı sadece hasara uğratmanın yetmediği, havada tamamen parçalanması gerektiği anlaşıldığından 40 mm Bofors ve 20 mm Oerlikon uçaksavarlarının sayısı katbekat artırılmıştır.

Leyte'de elde edilen yıkıcı taktiksel sonuçlar, Japon ordusunun bu yöntemi savaşın geri kalanında kurumsal bir savunma doktrini hâline getirmesine yol açmış; Luzon, Iwo Jima ve özellikle Okinawa muharebelerinde binlerce genç pilot intihar görevlerine gönderilmiştir.

Leyte Körfezi Muharebesi'nin İkinci Dünya Savaşı'na Stratejik Etkileri Nelerdir?

Leyte Körfezi Muharebesi'nin en belirleyici stratejik sonucu, Japon İmparatorluk Donanması'nın organize bir deniz gücü olmaktan çıkması, hareket kabiliyetini bütünüyle yitirmesi ve Japonya'nın Asya kaynaklarıyla olan hayati bağlarının tamamen koparılmasıdır. Muharebenin ardından Japon donanmasının elinde kalan zırhlı ve kruvazörler, yakıt kıtlığı sebebiyle Kure ve Yokosuka limanlarında demir atmak zorunda kalmış ve savaşın sonuna kadar pasif birer kıyı bataryasına dönüşmüştür. Efsanevi Yamato zırhlısı dahi Nisan 1945'te sadece tek yönlük yakıt verilerek Okinawa'ya intihar harekâtına (Ten-Go Operasyonu) gönderilmiş ve batırılmıştır.

Denizdeki bu mutlak zafer, Amerikan Altıncı Ordusu'nun Leyte adasındaki köprübaşlarını güven altına almasını sağladı. Ancak adanın tamamen temizlenmesi kolay olmadı; Japonlar kara birliklerini denizden takviye etmeye çalışırken taraflar arasında aylarca süren Ormoc Körfezi Muharebesi yaşandı. Müttefiklerin deniz ve hava kontrolünü tam olarak tesis etmesiyle Aralık ayı sonunda adadaki Japon organize direnişi nihai olarak kırıldı.

Filipinler'in geri alınması, müttefiklerin 1945 yılı başında doğrudan Japon anavatanına doğru sıçrama tahtası olarak kullanacağı Iwo Jima ve Ryukyu Adaları (Okinawa) işgallerine giden yolu ardına kadar açmıştır. Müttefik denizaltıları ve uçakları Güney Çin Denizi'ni bir Müttefik gölüne çevirmiş, Japon sanayisinin çarkları hammadde ve petrol yokluğundan tamamen durma noktasına gelmiştir. Leyte Körfezi'ndeki zafer, Pasifik'teki savaşı fiilen bitirmemiş olsa da Japonya'nın nihai yenilgisini geri dönülemez bir matematiksel kesinliğe bağlamıştır.

Sonuç: Leyte Körfezi Muharebesi'nin Askeri Tarihteki Mirası

Leyte Körfezi Muharebesi, sadece İkinci Dünya Savaşı'nın değil, deniz savaşları tarihinin gördüğü en görkemli ve en dramatik çarpışmasıdır. Dört asır boyunca denizlerin tartışmasız hâkimi olan ağır zırhlıların dönemi, Surigao Boğazı'nın karanlık sularında ve Sibuyan Denizi'nde Musashi'nin batışıyla resmen kapanmış; yerini uçak gemilerinin ve deniz havacılığının kesin üstünlüğüne bırakmıştır. 200.000 denizcinin kaderini tayin eden bu dev kapışma, cesaretin, stratejik hataların, teknolojik üstünlüğün ve çaresiz intihar taktiklerinin birleştiği devasa bir askeri dönüm noktası olarak tarihteki sarsılmaz yerini korumaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Leyte Körfezi Muharebesi tarihin en büyük deniz savaşı mıdır?

Evet, çarpışmaya katılan gemi sayısı, toplam tonaj, hava araçları ve 200.000'i aşkın deniz personeli hesaba katıldığında Leyte Körfezi Muharebesi deniz harp tarihinin en büyük deniz savaşı olarak kabul edilmektedir. Muharebe, yüz binlerce kilometrekarelik geniş bir okyanus sahasına yayılan dört ana çatışmayı kapsamaktadır.

Kamikaze saldırıları ilk kez nerede ve hangi gemiye karşı yapıldı?

Resmi ve organize ilk kamikaze intihar saldırısı, 25 Ekim 1944 tarihinde Leyte Körfezi Muharebesi'nin Samar çatışması sırasında gerçekleştirilmiştir. Teğmen Yukio Seki liderliğindeki intihar uçakları, Amerikan eskort uçak gemisi USS St. Lo'yu (CVE-63) hedef alarak bu yöntemle batırılan ilk savaş gemisi olarak tarihe geçirmiştir.

Dünyanın en büyük zırhlısı Musashi bu savaşta nasıl batırıldı?

Japon donanmasının dev zırhlısı Musashi, 24 Ekim 1944'te Sibuyan Denizi Muharebesi sırasında Amerikan uçak gemilerinden kalkan avcı ve bombardıman uçaklarının amansız taarruzuna uğramıştır. Tek bir gemiye yönelen 19 torpido ve 17 zırh delici bomba isabetinin ardından pruvasından su alarak alabora olmuş ve batmıştır.

Muharebenin ardından Japon Donanması'na ne oldu?

Japon İmparatorluk Donanması, ana taşıyıcı gücünü, 28 büyük savaş gemisini ve yetişmiş pilotlarının tamamını kaybederek fiilen bir deniz gücü olmaktan çıkmıştır. Kalan gemiler yakıt ve yedek parça yetersizliği yüzünden anavatan limanlarında demirli kalmış ve Pasifik Savaşı'nın sonuna kadar bir daha organize bir filo harekâtına girişememiştir.

Kaynaklar

• Morison, Samuel Eliot. History of United States Naval Operations in World War II: Leyte, June 1944 – January 1945. Boston: Little, Brown and Company, 1958.
• Woodward, C. Vann. The Battle for Leyte Gulf. New York: W. W. Norton & Company, 1947.
• Cutler, Thomas J. The Battle of Leyte Gulf: 23–26 October 1944. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1994.
• Hornfischer, James D. The Last Stand of the Tin Can Sailors: The Extraordinary World War II Story of the U.S. Navy's Finest Hour. New York: Bantam Books, 2004.
• Toll, Ian W. Twilight of the Gods: War in the Western Pacific, 1944–1945. New York: W. W. Norton & Company, 2020.

İleri Okuma

• Prange, Gordon W. Miracle at Midway. New York: Penguin Books, 1983.
• Spector, Ronald H. Eagle Against the Sun: The American War With Japan. New York: Free Press, 1985.
• Frank, Richard B. Tower of Skulls: A History of the Asia-Pacific War, July 1937 – May 1942. New York: W. W. Norton & Company, 2020.