İkinci Dünya Savaşı’ndaki En Büyük Deniz Savaşı

İçindekiler (19)

• 1. Pasifik Cephesinde Deniz Üstünlüğü Mücadelesi ve Stratejik Arka Plan
• 2. Sho-Go 1 Harekâtı: Japon Donanmasının Büyük Kumarı
• 3. Dört Aşamalı Devasa Çatışma: Leyte Körfezi'nin Alt Muharebeleri
  • Sibuyan Denizi Muharebesi (24 Ekim 1944)
  • Surigao Boğazı Muharebesi (25 Ekim 1944)
  • Samar Açıkları Muharebesi (25 Ekim 1944)
  • Engaño Burnu Muharebesi (25 Ekim 1944)
• 4. Askeri Havacılıkta Korkunç Bir Dönüm Noktası: Kamikaze Taktiklerinin Doğuşu
• 5. Donanmaların Karşılaştırması ve Zayiat Dengesi
• 6. Leyte Körfezi Zaferinin Askerî ve Jeopolitik Sonuçları
• Sonuç
• Sık Sorulan Sorular
  • Leyte Körfezi Savaşı ne zaman gerçekleşti ve kimler savaştı?
  • Leyte Körfezi Savaşı neden tarihin en büyük deniz savaşı kabul edilir?
  • Samar Muharebesi'nde Taffy 3 birliği nasıl hayatta kaldı?
  • Kamikaze saldırıları ilk kez nerede ve nasıl kullanıldı?
  • Japon donanması bu savaştan sonra toparlanabildi mi?
• Kaynaklar
• İleri Okuma

İkinci Dünya Savaşı deniz savaşları, küresel çatışmanın nihai galibini belirleyen en kritik stratejik güç mücadelelerine sahne olmuştur. Pasifik Cephesi'nde 23-26 Ekim 1944 tarihleri arasında gerçekleşen Leyte Körfezi Savaşı, hem katılan gemi sayısı hem de kapladığı yüz binlerce kilometrekarelik coğrafi alan bakımından tarihin en büyük deniz muharebesi kabul edilir. Bu devasa çatışma, Japon İmparatorluk Donanması'nın organize bir deniz gücü olarak varlığını fiilen sona erdirmiş ve Müttefik kuvvetlerinin Pasifik'teki mutlak deniz üstünlüğünü kesinleştirmiştir.

1. Pasifik Cephesinde Deniz Üstünlüğü Mücadelesi ve Stratejik Arka Plan

Leyte Körfezi Savaşı, Müttefik kuvvetlerinin Filipinler'i Japon işgalinden kurtarma ve ana vatan Japonya'ya giden ikmal yollarını kesme kararlılığıyla başlamıştır. 1944 yılı sonbaharına gelindiğinde, Birleşik Devletler komuta kademesi Pasifik'teki bir sonraki büyük hedefin neresi olacağı konusunda derin stratejik ayrılıklar yaşıyordu. Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Ernest J. King ve Pasifik Filosu Komutanı Amiral Chester Nimitz, Filipinler'in baypas edilerek doğrudan Formosa (günümüz Tayvanı) adasının hedeflenmesini savunuyordu. Buna karşılık Güneybatı Pasifik Cephesi Komutanı General Douglas MacArthur, 1942'de Corregidor'dan çekilirken Filipin halkına verdiği "Geri döneceğim" sözünün hem askerî hem de ahlaki bir zorunluluk olduğunu ısrarla vurguladı.

Başkan Franklin D. Roosevelt'in Pearl Harbor'da her iki komutanı dinlediği tarihi zirve sonrasında Filipinler Harekâtı kesinleşti. Bu dev operasyon üç ana hedefe dayanıyordu: Müttefiklerin Japonya'nın petrol deposu olan Hollanda Doğu Hint Adaları (Endonezya) ile bağlantısını koparmak, Doğu Asya kıyılarına yapılacak harekâtlar için hava üssü kurmak ve nihayetinde Japon ana adalarına yönelen son taarruza lojistik merkez sağlamak. Bu hedeflerin gerçekleşmesi, denizden yakıt ve hammadde getiremeyen Japon savaş ekonomisinin nefessiz kalması anlamına geliyordu.

Japon İmparatorluk Genel Karargâhı da durumun vahametinin tamamen farkındaydı. Yakıt stokları hızla tükenen Japon donanması için Filipinler'in düşüşü, güneydeki petrol rafinerileri ile kuzeydeki endüstriyel tesisler arasındaki koridorun ebediyen kapanması demekti. Japon amiralleri, donanmanın limanlarda yakıtsız kalarak çürümesindense, sahip oldukları tüm gücü tek bir ölüm kalım mücadelesine sürmeyi tercih etti.

2. Sho-Go 1 Harekâtı: Japon Donanmasının Büyük Kumarı

Sho-Go 1 (Zafer Harekâtı 1), Japon İmparatorluk Donanması'nın Müttefik çıkarma filosunu Leyte Körfezi'nde yok etmek amacıyla kurguladığı son derece karmaşık bir aldatma planıdır. Japon kurmayları, ellerindeki son uçak gemilerini yem olarak kullanıp Amerikan ana vurucu gücünü kuzeye çekmeyi ve iki koldan körfeze girecek ağır zırhlılarla savunmasız çıkarma gemilerini imha etmeyi amaçlıyordu. Bu harekât, Japon donanmasının kalan neredeyse tüm muharip unsurlarını dört ayrı görev kuvveti halinde sahaya sürmesini gerektiriyordu.

Kuzeyde Amiral Jisaburo Ozawa komutasındaki filo, deneyimli pilotu ve yeterli uçağı bulunmayan dört uçak gemisinden oluşuyordu ve görevi açıkça kendini feda etmekti. Ozawa, Amerikan Hızlı Uçak Gemisi Görev Gücü'nü (TF 38) yöneten Amiral William F. Halsey'i kuzeye çekerek Leyte Körfezi'nin girişini korumasız bırakacaktı. Bu sırada Koramiral Takeo Kurita komutasındaki devasa Merkez Gücü, dünyanın en büyük zırhlıları Yamato ve Musashi liderliğinde San Bernardino Boğazı'ndan geçerek çıkarma sahasını vuracaktı. Güneyden ise Koramiral Shoji Nishimura ve Koramiral Kiyohide Shima'nın filoları Surigao Boğazı üzerinden körfeze sızacaktı.

Görsel: ABD Donanması’na ait hafif uçak gemisi USS Princeton (CVL-23), 24 Ekim 1944’te Filipinler açıklarında tek bir Japon bombasının isabet etmesi sonucu alevler içinde kalırken. USS South Dakota (BB-57) zırhlısından kaydedilen bu kare, hangarda patlayan mühimmatın yarattığı devasa duman sütununu ve muharebenin şiddetini belgelemektedir.

"Donanmamızı bu harekâtta kaybetsek bile vatanımız için savaşmış oluruz; ancak Filipinler düşerse donanmamız ana vatan ile petrol sahaları arasında sıkışıp kalacak ve tek bir mermi bile atamadan limanlarda yok olacaktır." — Amiral Soemu Toyoda

3. Dört Aşamalı Devasa Çatışma: Leyte Körfezi'nin Alt Muharebeleri

Leyte Körfezi Savaşı tek bir deniz alanında değil, yüzlerce millik bir coğrafyada cereyan eden dört büyük alt muharebenin bütünüdür. Bu çarpışmalar, modern donanma havacılığı taktiklerinin, radar teknolojisinin ve son geleneksel zırhlı düellolarının aynı anda yaşandığı benzersiz bir harp tarihi dersidir. Bu muharebelerden her biri savaşın kaderine doğrudan etki etmiştir.

Sibuyan Denizi Muharebesi (24 Ekim 1944)

Sibuyan Denizi Muharebesi, Amerikan uçak gemilerinden kalkan dalgalar halindeki bombardıman ve torpido uçaklarının Kurita'nın Merkez Gücü'ne yönelik amansız akınlarıyla başladı. Amerikan keşif uçakları filoyu tespit eder etmez yüzlerce avcı ve torpido bombardıman uçağı havalandı. Çatışmanın odak noktası, batırılamaz olduğu iddia edilen 72.800 tonluk dev Japon süper zırhlısı Musashi oldu. Yaklaşık 19 torpido ve 17 doğrudan bomba isabeti alan dev zırhlı, saatler süren mücadelenin ardından alabora olarak sulara gömüldü.

Aynı gün Japon kara konuşlu bir bombardıman uçağı, Amerikan hafif uçak gemisi USS Princeton'a (CVL-23) ağır bir darbe indirdi. Princeton'ın hangarında çıkan yangınlar cephaneliğe ulaştı ve kurtarma amacıyla bordasına yanaşan USS Birmingham hafif kruvazöründe de korkunç personel zayiatına yol açtı. Hasar kontrol ekiplerinin yoğun çabalarına rağmen kurtarılamayan USS Princeton, dost muhripler tarafından torpillenerek batırıldı.

Surigao Boğazı Muharebesi (25 Ekim 1944)

Surigao Boğazı Muharebesi, dünya deniz harp tarihindeki son zırhlılar arası topçu düellosu olarak kayıtlara geçmiştir. Koramiral Jesse Oldendorf komutasındaki Amerikan Yedinci Filo zırhlıları, gece karanlığında boğazı tek sıra halinde geçmeye çalışan Japon Güney Gücü'nü klasik deniz harp taktiği olan "T'yi geçmek" (crossing the T) pozisyonunda bekledi. Amerikan radar güdümlü atış kontrol sistemleri, zifiri karanlıkta Japon gemilerini kilometrelerce öteden hassasiyetle vurdu.

Radar destekli bu üstün ateş gücü karşısında Japon zırhlıları Fuso ve Yamashiro kısa sürede enkaza dönerek battı. Ağır kruvazör Mogami ölümcül yaralar aldı ve Japon güney filosu neredeyse tamamen yok edildi. Bu muharebe, yüz yılı aşkın bir süredir okyanusların mutlak hükümdarı olan devasa zırhlıların tarihteki son doğrudan yüzleşmesi olmuştur.

Samar Açıkları Muharebesi (25 Ekim 1944)

Samar Açıkları Muharebesi, Leyte Körfezi'nin en dramatik ve mucizevi safhasıdır. Amiral Halsey'in tüm zırhlı ve filo uçak gemilerini kuzeydeki Ozawa filosunu kovalamak için götürmesi üzerine, San Bernardino Boğazı tamamen açık kaldı. Kurita'nın Yamato zırhlısını da içeren ağır filosu boğazdan sessizce çıkarak çıkarma bölgesine doğru ilerledi ve karşısında yalnızca "Taffy 3" kod adlı küçük bir Amerikan refakat filosunu buldu.

Taffy 3; zırhsız küçük eskort uçak gemileri, muhripler ve muhrip eskortlarından oluşan zayıf bir gruptu. Tuğamiral Clifton Sprague yönetimindeki bu küçük birlik, Yamato ve dev Japon kruvazörlerine karşı inanılmaz bir cesaretle karşı taarruza kalktı. USS Johnston (DD-557) başta olmak üzere Amerikan muhripleri, devasa düşman gemilerine torpido menziline kadar sokularak saldırdı. Karşılaştığı agresif direniş ve sürekli hava akınları nedeniyle çok daha büyük bir filoyla karşı karşıya olduğunu düşünen Kurita, panikleyerek geri çekilme emri verdi ve Leyte'deki savunmasız nakliye filosu mutlak bir katliamdan kurtuldu.

Engaño Burnu Muharebesi (25 Ekim 1944)

Engaño Burnu Muharebesi, Halsey'in devasa Üçüncü Filosu'nun Amiral Ozawa'nın yem uçak gemisi filosunu tamamen imha ettiği çatışmadır. Kuzeye yönelen yüzlerce Amerikan uçağı gün boyu süren taarruzlar düzenledi. Uçaksavar mühimmatı ve avcı koruması bulunmayan Japon donanması; Zuikaku, Zuiho, Chitose ve Chiyoda olmak üzere dört uçak gemisini kaybetti. Pearl Harbor saldırısına katılan son Japon uçak gemisi olan Zuikaku'nun batışı, bir dönemin resmen kapandığını ilan ediyordu.

4. Askeri Havacılıkta Korkunç Bir Dönüm Noktası: Kamikaze Taktiklerinin Doğuşu

Kamikaze taktikleri, Japonya'nın geleneksel askerî yöntemlerle durduramadığı Amerikan deniz kuvvetlerine karşı geliştirdiği organize intihar taarruzları sistemidir. İlk organize kamikaze birliği, Koramiral Takijiro Onishi tarafından Ekim 1944'te Filipinler'deki Mabalacat Hava Üssü'nde kuruldu. Nitelikli pilotlarını kaybeden ve sanayi üretimi çöken Japonya, 250 kilogramlık bombalarla donatılmış uçakları doğrudan düşman gemilerine çarpmayı resmî bir savunma doktrini haline getirdi.

Leyte Körfezi'nde teğmen Yukio Seki liderliğindeki ilk resmi Özel Saldırı Birliği (Tokkotai), Amerikan refakat uçak gemisi USS St. Lo'yu (CVE-63) vurarak batırmayı başardı. Uçağın uçuş güvertesine çarpması sonucu hangardaki mühimmat infilak etti ve gemi dakikalar içinde battı. Bu olay, Müttefik denizcileri üzerinde derin bir psikolojik şok yarattı ve Pasifik Savaşı'nın son yılındaki hava-deniz savunma doktrinlerinin kökten değişmesine neden oldu.

5. Donanmaların Karşılaştırması ve Zayiat Dengesi

Leyte Körfezi Savaşı, tarafların seferber ettiği ateş gücü ve insan kaynağı açısından daha önce eşi benzeri görülmemiş bir boyuta ulaştı. Aşağıdaki tablo, çatışmaya katılan ana muharebe unsurlarını ve savaş sonucunda verilen toplam zayiatı özetlemektedir:

Kategori / Askerî Unsur	Müttefik Kuvvetleri (ABD ve Avustralya)	Japon İmparatorluğu
Filo Uçak Gemisi	8 filo gemisi, 8 hafif taşıyıcı	1 filo gemisi, 3 hafif taşıyıcı
Refakat Uçak Gemisi (CVE)	18 refakat gemisi	0 refakat gemisi
Zırhlı (Battleship)	12 modern ve modernize zırhlı	9 zırhlı (Yamato ve Musashi dahil)
Kruvazör ve Muhrip	24 kruvazör, 140'tan fazla muhrip	19 kruvazör, 30 civarı muhrip
Operasyonel Uçak Sayısı	1.500'den fazla uçak	Yaklaşık 300 uçak (çoğunluğu kara konuşlu)
Gemi Kayıpları	1 hafif taşıyıcı, 2 refakat taşıyıcısı, 3 muhrip	4 uçak gemisi, 3 zırhlı, 10 kruvazör, 11 muhrip
Personel Kaybı	Yaklaşık 3.000 şehit ve yaralı	12.500'den fazla ölü

Rakamların da açıkça ortaya koyduğu gibi, Japon donanması savaş tonajının neredeyse yarısını ve en tecrübeli komuta heyetini birkaç gün içinde kaybetmiştir. Amerikan endüstriyel kapasitesi kaybedilen gemileri hızla ikame edebilirken, Japonya için bu seviyedeki kayıpların telafisi imkânsızdı.

6. Leyte Körfezi Zaferinin Askerî ve Jeopolitik Sonuçları

Leyte Körfezi zaferi, Pasifik Cephesi'ndeki stratejik inisiyatifi kalıcı olarak Müttefik Devletler lehine çevirmiştir. Bu hezimetten sonra Japon İmparatorluk Donanması, açık denizlerde organize bir filo harekâtı düzenleme kabiliyetini tamamen yitirdi. Deniz gücünden mahrum kalan Japonya anakarasına çekilmek zorunda kaldı ve limanlara sığınan gemiler birer sabit hedef haline geldi.

Harekâtın en kritik stratejik çıktısı, Japonya'nın petrol damarlarının kesilmesidir. Filipinler'in Müttefik kontrolüne geçmesiyle birlikte Sumatra ve Borneo'dan gelen ham petrol tankerleri durdurulmuş, Japon kara ve hava unsurları kronik yakıt kıtlığına sürüklenmiştir. Ayrıca bu zafer, Iwo Jima ve Okinawa muharebelerinin önünü açarak Amerikan stratejik bombardıman uçaklarının Japon anakarasını doğrudan menziline almasını sağlamıştır.

Sonuç

Leyte Körfezi Savaşı, askeri denizcilik tarihinde bir devrin kapanıp yeni bir çağın açıldığı dönüm noktasıdır. Zırhlıların görkemli topçu savaşları yerini geri dönülmez şekilde uçak gemilerine, deniz havacılığına ve müşterek harekât konseptlerine bırakmıştır.

Müttefiklerin lojistik üstünlüğü, istihbarat kabiliyeti ve deniz hava gücü, Japon İmparatorluğu'nun son büyük stratejik kumarını boşa çıkarmıştır. Leyte Körfezi'nde elde edilen kesin zafer, Pasifik'teki savaşı kısaltmış ve II. Dünya Savaşı'nın nihai sonunu doğrudan hızlandırmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Leyte Körfezi Savaşı ne zaman gerçekleşti ve kimler savaştı?

Leyte Körfezi Savaşı, 23-26 Ekim 1944 tarihleri arasında Filipinler'in Leyte adası civarındaki sularda gerçekleşti. Savaş, Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya donanmalarından oluşan Müttefik kuvvetleri ile Japon İmparatorluk Donanması arasında yaşanmıştır.

Leyte Körfezi Savaşı neden tarihin en büyük deniz savaşı kabul edilir?

Bu muharebe, çatışmaya katılan 200.000'den fazla denizci, 300'ü aşkın büyük savaş gemisi ve 100.000 kilometrekareyi aşan operasyon sahası ile tarihin en geniş kapsamlı deniz çatışmasıdır. Tonaj, gemi sayısı ve hava-deniz unsurlarının yoğunluğu bakımından dünya tarihinde eşi benzeri bulunmamaktadır.

Samar Muharebesi'nde Taffy 3 birliği nasıl hayatta kaldı?

Taffy 3'ün hafif muhripleri ve refakat gemileri, beklenmedik bir cesaret sergileyerek dev Japon filosuna karşı doğrudan torpido taarruzları ve yoğun sis perdesi manevraları gerçekleştirdi. Japon komutan Kurita, bu saldırgan direniş karşısında karşısındaki gücün devasa bir Amerikan filosu olduğunu varsayarak taktiksel bir kararla geri çekildi.

Kamikaze saldırıları ilk kez nerede ve nasıl kullanıldı?

Organize kamikaze intihar saldırıları, ilk kez Ekim 1944'te Leyte Körfezi Savaşı sırasında Koramiral Takijiro Onishi'nin emriyle devreye sokuldu. 25 Ekim 1944'te Teğmen Yukio Seki komutasındaki uçaklar Amerikan refakat uçak gemisi USS St. Lo'yu vurarak batırmış ve bu taktiğin ilk resmi kaydını oluşturmuştur.

Japon donanması bu savaştan sonra toparlanabildi mi?

Hayır, Japon İmparatorluk Donanması bu savaşta uçak gemilerinin çoğunu, ağır kruvazörlerini ve Musashi zırhlısını kaybederek fiilen felç oldu. Filipinler'in kaybedilmesiyle petrol ikmal hatları koptuğu için kalan Japon savaş gemileri yakıtsızlıktan limanlarda hapsoldu.

Kaynaklar

• Morison, Samuel Eliot. History of United States Naval Operations in World War II, Vol. XII: Leyte, June 1944 – January 1945. Boston: Little, Brown and Company, 1958.
• Woodward, C. Vann. The Battle for Leyte Gulf. New York: W. W. Norton & Company, 1947.
• Cutler, Thomas J. The Battle of Leyte Gulf: 23–26 October 1944. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1994.
• Naval History and Heritage Command. "The Battle of Leyte Gulf: October 1944." U.S. Navy Official Records, 2020.
• Hornfischer, James D. The Last Stand of the Tin Can Sailors: The Extraordinary World War II Story of the U.S. Navy's Finest Hour. New York: Bantam Books, 2004.

İleri Okuma

• Prados, John. Storm Over Leyte: The Philippine Struggle and the Turning Point of the Pacific War. Dutton Caliber, 2016.
• Willmott, H. P. The Battle of Leyte Gulf: The Last Fleet Action. Indiana University Press, 2005.
• Toll, Ian W. Twilight of the Gods: War in the Western Pacific, 1944-1945. W. W. Norton & Company, 2020.
• Field, James A. The Japanese at Leyte Gulf: The Sho Operation. Princeton University Press, 1947.